Er komen diverse risico’s en onzekerheden op ons af. Deze zijn niet in het begrotingsperspectief verwerkt, maar hebben als ze werkelijkheid worden onvermijdelijk financiële gevolgen. Ook zijn er ontwikkelingen en aandachtspunten die we hieronder benoemen.
Budget accommodatiebeleid
De raad heeft op 24 juni 2025 het accommodatiebeleid vastgesteld en heeft daarmee besloten om investeringen te doen van ruim € 70 miljoen. Toen is ook besloten de budgetten accommodatiebeleid jaarlijks te indexeren. Voor de begroting 2026 heeft deze indexatie voor het eerst plaatsgevonden (index 2,6%). De ramingen voor de accommodaties zijn berekend met een aantal parameters. Voor iedere afzonderlijke accommodatie komt in de komende jaren nog een raadsvoorstel waarin de raad het benodigde krediet beschikbaar kan stellen. Voor de Miente is dit krediet al beschikbaar gesteld. Het is te verwachten dat de uiteindelijke bedragen afwijken, positief dan wel negatief. We zijn er vanuit gegaan dat de voor- en nadelen tegen elkaar weg gaan vallen. We gaan dit de komende jaren goed monitoren.
In het gepresenteerde perspectief is rekening gehouden met kapitaallasten voor het accommodatiebeleid. Tot 2028 gaat het budget ieder jaar met € 100.000 omhoog, vanaf 2028 met € 200.000. Dit gaat door totdat het benodigde budget is bereikt om de kapitaallasten van het accommodatiebeleid te kunnen dekken. Dit betekent dat bij verder gelijkblijvende lasten en baten, het begrotingssaldo ieder jaar € 200.000 lager wordt. Verder zijn onderstaande besluiten verwerkt:
- Voor 2029 en verder is het budget met structureel € 600.000 verhoogd (besluit Kaderbrief 2026)
- Voor 2026 en verder is het budget met structureel € 400.000 verhoogd (besluit amendement A113a Programmabegroting 2026).
Het nog niet benodigde deel van deze budgetten wordt jaarlijks toegevoegd aan de reserve accommodatiebeleid. Hieruit worden de incidentele lasten van het accommodatiebeleid gedekt (sloopkosten, verhuiskosten etc.).
Het budget voor de kapitaallasten van het accommodatiebeleid staat hieronder. Dit is al verwerkt in het perspectief in de tabel in hoofdstuk 1.
2026: € 800.000
2027: € 900.000
2028: € 1.100.000
2029: € 1.900.000
2030: € 2.100.000
2031: € 2.300.000
Etc.
Onderhoudsplannen accommodaties
De onderhoudsplannen van de bestaande (sport)accommodaties waren al langere tijd verouderd, in afwachting van het vaststellen van het accommodatiebeleid door de raad. Op 3 maart 2026 zijn de nieuwe onderhoudsplannen door de raad vastgesteld. Dit zorgt voor hogere benodigde dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen zoals ook in hoofdstuk 1 omschreven. Daarnaast moet ook het duurzaamheidsaspect hier nog onderdeel van worden.
Niet alle gemeentelijke gebouwen zijn onderdeel van dit accommodatiebeleid. Het is raadzaam ook voor deze gebouwen een meerjarenonderhoudsplan op te stellen. Dit gaat bijvoorbeeld om gebouwen met een recreatieve functie (turfroute) en gebouwen die verkregen zijn vanuit bijvoorbeeld strategische grondaankopen. Een voorstel voor deze overige gebouwen volgt in de tweede helft van 2026. Daarnaast is de verwachting dat de exploitatie van MFS Oosterwolde Zuid uiterlijk 2026 voor rekening van de gemeente komt. Ook hiervoor moet een nieuw onderhoudsplan worden opgesteld.
Jeugdhulp
In het gepresenteerde perspectief is de compensatie van het Rijk voor de terugval van het gemeentefonds en voor de tekorten op de middelen jeugdhulp verwerkt. Voor de laatste jaren valt deze compensatie grotendeels weg tegen een lagere algemene uitkering. Dat is omdat de opbrengst van de hervormingsagenda is geïndexeerd (nadeel voor de begroting) en de eigen bijdrage voor jeugdhulp ingevoerd wordt. Daarnaast is er een besparing ingeboekt omdat het Rijk en gemeenten met de sector afspraken gaan maken over hoe beter te sturen op trajectduur. De korting door het beter sturen op trajectduur (€ 98.000 vanaf 2028) en het invoeren van de eigen bijdrage jeugdhulp (€ 375.000 vanaf 2028) hebben wij budgettair neutraal verwerkt. Dit is een risico omdat deze lagere lasten c.q. hogere opbrengsten nog wel gerealiseerd moeten worden.
Daarnaast is in het jaar 2023 een groot tekort op de jeugdhulp geconstateerd. De begroting is hierop aangepast. Om de lasten beheersbaar te houden zijn er maatregelen geformuleerd. Deze moeten een besparing opleveren. Voor 2026 gaat het om € 794.000 en vanaf 2027 om € 1.212.000. Deze lagere lasten zijn in het perspectief verwerkt. Daarnaast is er, zoals ook verwerkt in de voorjaarsrapportage 2026, meer budget nodig door een toename van maatwerktrajecten door een aantal zeer complexe casussen, en voor formatie om de wachtlijsten weg te werken. Zie ook hoofdstuk 1.
Budget Taskforce wonen
Bij de heroverwegingen 2022 heeft u € 1,5 miljoen beschikbaar gesteld voor de taskforce wonen om te kunnen organiseren dat gericht gewerkt wordt aan het versneld realiseren van woningbouw en het geschikt maken van woningbouwlocaties. Eind 2025 resteert nog ongeveer € 0,8 miljoen. Het budget blijven we de komende jaren gebruiken om (voorbereidings)kosten uit te dekken die we niet via bijvoorbeeld grondexploitaties kunnen verrekenen, of kosten voor plannen die uiteindelijk niet verder komen dan de initiatieffase.
Huisvesting buitendienst
In november 2021 is door de raad krediet beschikbaar gesteld voor de huisvesting van de buitendienst (aan de Nanningaweg 47c). Het was niet mogelijk om hiervoor een vergunning te verkrijgen op grond van de Wet Natuurbescherming. Dat komt door de stikstofuitstoot die ontstaat bij het composteren van groenmateriaal op het terrein. De raad heeft daarom het college de opdracht gegeven (raadsbesluit november 2025) om te komen met een nieuw uitgewerkt plan waarin ook andere relevante ontwikkelingen zijn meegenomen. Het benodigde krediet en daarmee ook de structurele lasten zullen hoger zijn door inflatie en door het moeten uitbesteden van de compostering. Deze hogere lasten zijn nog niet verwerkt in de begroting.
DoarpsSintrum Donkerbroek
De raad heeft een krediet beschikbaar gesteld van € 3.053.000 voor het DoarpsSintrum in Donkerbroek. De structurele lasten hiervan zijn in de begroting verwerkt. In december 2025 heeft het college, na het vragen van wensen en bedenkingen aan de raad, besloten om tot eind 2026 voor € 722.000 garant te staan voor de aan te vragen subsidies die nodig zijn voor het realiseren van DoarpsSintrum Donkerbroek 2.0. De eventuele hogere lasten door het garant staan zijn niet in de begroting verwerkt. De planning was dat de bouw van het DoarpsSintrum inclusief gymzaal in 2026 start vanwege de verplichtingen uit al toegekende subsidies. In de voorbereidingen voor de bouw is
echter gebleken dat niet alleen het orgel, maar ook de kerk een Rijksmonument is. Dit kan gevolgen hebben voor de planning en financiën. De bouw van het nieuwe gymnastieklokaal op een nieuwe locatie betreft een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Het is nog niet duidelijk wat de consequenties hiervan zijn voor de planning en investering. Zodra we hier meer over weten, informeren wij u hierover via de P&C cyclus.
Herstructureringsprojecten
Bij de Kaderbrief 2026 heeft de raad in totaal € 450.000 aan voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor een aantal herstructureringsprojecten (De Hieming, Hoge/Lage Esch en Smidslaantje). Als deze projecten doorgaan, na positieve besluitvorming, zal daarvoor krediet nodig zijn en legt dat beslag op de begroting in de vorm van kapitaallasten.
Openbare verlichting
Vanaf 2027 t/m 2042 komen er weer nieuwe investeringen aan van in totaal € 2,3 miljoen. Dit zorgt ervoor dat vanaf 2028 de kapitaallasten stijgen (ongeveer + € 100.000). Wij komen later met een voorstel hierover bij u terug.
Voorkeursrecht
In juli 2024 heeft de raad voor een groot aantal percelen in en rond het Stationskwartier in Oosterwolde een voorkeursrecht gevestigd. Dit heeft als doel om de regie op de toekomstige gebiedsontwikkeling te versterken. Inmiddels zijn de busremise en de Dengolocatie in eigendom van de gemeente en lopen er gesprekken met de andere aanwezige bedrijven voor eventuele aankoop door de gemeente. Een aantal percelen met woonbestemming in het voorkeursgebied vallen niet meer onder het voorkeursrecht (raadsbesluit 3 maart 2026). De woningen kunnen behouden blijven en op zorgvuldige wijze worden ingepast in de toekomstige gebiedsontwikkeling.
Weerbaarheid en bedrijfscontinuïteit
Vanaf december 2024 zijn in brede zin oproepen gedaan naar onder andere alle burgemeesters in Nederland maar ook bestuurders van diverse kritieke sectoren over het weerbaarder maken van de Nederlandse samenleving. Hieruit zijn gedurende 2025 diverse initiatieven opgestart en is op alle (bestuurlijke) niveaus gesproken over concrete uitvoering hiervan. In Friesland heeft dit eind 2025 geresulteerd in de samenwerkingsagenda weerbaarheid en veerkracht waarin is beschreven dat we via drie sporen uitvoering geven aan deze brede weerbaarheidsopdracht. Het eerste spoor, interne continuïteit, vraagt ons om voldoende voorbereidingen te treffen om als gemeente onze kritieke processen ten tijde van uitval van middelen alsnog uit te kunnen voeren. Dit jaar gaan wij een bedrijfscontinuïteitsplan opstellen. Om hiermee adequaat te kunnen reageren op verstoringen die de continuïteit van de dienstverlening raken. Voor het opstellen van een bedrijfscontinuïteitsplan moeten diverse stappen worden doorlopen, zoals het in kaart brengen van kritieke processen, het uitvoeren van risicoanalyses en het bepalen van maatregelen om de continuïteit te waarborgen. Enerzijds zodat hier maatregelen voor getroffen kunnen worden om de continuïteit van deze processen te borgen en anderzijds om, indien nodig, op basis van volledige informatie afwegingen te maken over het wel/niet uitvoeren van deze processen. Eventuele maatregelen die hieruit voortkomen kunnen financiële consequenties hebben.
Daarnaast is de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke) een nieuw wetsvoorstel dat de Europese CER-richtlijn (Critical Entities Resilience) implementeert. Het doel van de wet is om de fysieke weerbaarheid van organisaties die essentiële diensten leveren, zoals drinkwater, energie en transport, te versterken tegen dreigingen zoals natuurrampen, terrorisme of sabotage. De afvalwatersector is ook als essentiële dienst aangewezen. Het is nu nog niet duidelijk of de gemeente Ooststellingwerf als kritieke entiteit binnen de afvalwaterketensector wordt aangewezen. Als dit wel het geval is komen er een aantal wettelijke verplichtingen op ons af die uitvoeringskosten met zich meebrengen.
Speelbeleidsplan (naar buiten)
In amendement A-114a staat dat het college bij de Kaderbrief 2027 met een voorstel moet komen hoe we verder gaan met het onderwerp ‘naar buiten’. Het gaat over het stimuleren van kinderen, jongeren en andere inwoners om naar buiten te gaan. Dit kan bijvoorbeeld door de aanleg van nieuwe (natuur)speelplaatsen, het plaatsen van bankjes voor mensen die dat nodig hebben bij het wandelen, of andere plekken voor jongeren. We stellen voor om hiervoor eerst speelbeleid op te stellen. Om zo duidelijke kaders te bieden voor de ontwikkeling van speel- en verblijfsruimten binnen de gemeente. Daarbij staat niet het plaatsen van speeltoestellen centraal, maar het creëren van meer spelaanleiding: ruimten die uitnodigen tot bewegen, ontmoeten en natuurlijk spelen voor verschillende leeftijden en doelgroepen. De financiële consequenties van het nieuwe speelbeleid zijn op dit moment nog niet concreet te bepalen.
Evaluaties
- Stimuleringsregelingen: In juli 2025 heeft de raad bij de behandeling van de Kaderbrief 2026 besloten om het budget bij het stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) te verhogen met € 1,2 miljoen naar in totaal € 4,2 miljoen. Dit is beschikbaar voor de stimuleringsleningen: startersleningen, verzilverleningen en duurzaamheidsleningen. Al in 2025 waren meer leningen verstrekt dan verwacht. Deze lijn heeft zich sindsdien voortgezet. Hierdoor wordt het budget sneller benut dan verwacht. We komen met een voorstel over het vervolg.
- Het Fonds: voor het Fonds is t/m 2026 budget beschikbaar. Het Fonds wordt momenteel geëvalueerd.
- Go YoFlo wordt momenteel geëvalueerd. Na de zomer wordt de evaluatie via een raadsmededeling aangeboden aan de raad. Via amendement #023 (18 april 2023) zijn al middelen voor 2027–2029 gereserveerd. Het voorstel is om deze middelen bij een positieve evaluatie via de begroting 2027 beschikbaar te stellen.